Όλοι ερχόμαστε κατά καιρούς αντιμέτωποι με το στρες και το άγχος, όταν καλούμαστε να διαχειριστούμε δύσκολες καταστάσεις – αλλαγές που μας προκαλούν έντονες ψυχολογικές πιέσεις. Μία αλλαγή στην εργασία μας, μία απώλεια, ένας επικείμενος χωρισμός, οικονομικές δυσκολίες, μία μετακόμιση μπορεί να πυροδοτήσουν το αίσθημα του στρες ή του άγχους, και αυτό δεν είναι πάντα κακό.
Το άγχος διαχωρίζεται σε Λειτουργικό και μη Λειτουργικό. Χαμηλά επίπεδα άγχους μπορεί να είναι χρήσιμα, αφού αυξάνουν τα επίπεδα διέγερσής και μας κινητοποιούν για δράση, ώστε να αντιδράσουμε αποτελεσματικότερα σε μη γνώριμες καταστάσεις, να προχωρήσουμε και να εξελιχθούμε. Τέτοιες καταστάσεις μπορεί να είναι όταν έχουμε να κάνουμε μία παρουσίαση, να δώσουμε εξετάσεις κ.α. Όταν όμως η αγωνία, η αβεβαιότητα και η ένταση των σωματικών συμπτωμάτων προκαλούν έντονη δυσφορία και δυσκολεύουν την καθημερινότητά μας, τότε το άγχος είναι μη λειτουργικό και μπορεί, αν δεν το διαχειριστούμε, να οδηγήσει σε Ψυχοσωματικά συμπτώματα, Κρίσεις Άγχους ή Κρίσεις Πανικού.
Τι είναι το Στρες;
Το στρες είναι μία φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού μας όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με μία απαιτητική κατάσταση ή κατάσταση την οποία δεν έχουμε αντιμετωπίσει ξανά. Με το στρες απελευθερώνεται αδρεναλίνη. Η αδρεναλίνη μας επιτρέπει να παραμένουμε σε εγρήγορση, να λαμβάνουμε γρήγορες αποφάσεις και να ανταποκρινόμαστε καλύτερα στις προκλήσεις.
Στρες νιώθουμε συνήθως σε καταστάσεις που μας προκαλούν έντονα συναισθήματα όπως θυμό, λύπη, ανησυχία, χαρά κ.α.. Είναι δηλαδή μια κατάσταση (χαρούμενη ή λυπημένη) που έρχεται ο οργανισμός μας όταν κάποιος εξωτερικός παράγοντας “διαταράσσει την ησυχία και τη βολή” μας και απαιτεί να δράσουμε άμεσα και αποτελεσματικά.
Τι είναι το άγχος;
Το άγχος είναι ένα συναίσθημα που υπάρχει σε όλους τους ανθρώπους και η βασική του διαφορά από το στρες έγκειται στο ότι το άγχος αποτελεί εσωτερικό συναίσθημα το οποίο συνήθως εκφράζει κάποιο φόβο (Αβεβαιότητα για την εξέλιξη μίας κατάστασης και τις συνέπειές της σε εμάς).
Τα χαρακτηριστικά συμπτώματα του άγχους εκλύονται από την ενεργοποίηση ενός βιοεξελικτικά παγιωμένου συστήματος συναγερμού που έρχεται από την πολύ παλιά εποχή, την “Εποχή των Σπηλαίων” και σκοπό είχαν να μας προστατέψουν. Τι είναι όμως αυτό το σύστημα συναγερμού;
Ο Βιοεξελικτικός Μηχανισμός του Άγχους & Οι Άνθρωποι των Σπηλαίων
Τα πολύ παλιά χρόνια, όταν οι άνθρωποι ζούσαν εκτεθειμένοι στη φύση και οι απειλές για την επιβίωσή τους σχετίζονταν με εξωτερικούς φυσικούς κινδύνους (π.χ. επιθέσεις από άγρια ζώα) η ορμονική αντίδραση του οργανισμού εξελίχθηκε ώστε να τους βοηθήσει να αντιδρούν πιο αποτελεσματικά στον κίνδυνο. Έτσι, μέσω της διαδικασίας του άγχους, ο εγκέφαλος προετοιμαζόταν ώστε να αναγνωρίσει καλύτερα τις απειλές και να αντιδράσει ανάλογα σε αυτές, προκειμένου να εξασφαλίσει την ασφάλεια και επιβίωσή του ανθρώπου. Όταν το άτομο ερχόταν αντιμέτωπο με καταστάσεις που εκλαμβάνονταν ως απειλητικές, τίθενται σε λειτουργία οι βασικοί βιολογικοί μηχανισμοί για την αντιμετώπιση της απειλής: Η Φυγή, η Πάλη ή το Πάγωμα. Η ενεργοποίηση της αντίδρασης αυτής προετοίμαζε τον οργανισμό για «δράση» επιβίωσης, με στόχο είτε την αντίσταση ή επικράτηση μέσω της Πάλης είτε τη σωτηρία μέσω της Φυγής.
Τι προκαλεί όμως στον οργανισμό μας η ενεργοποίηση αυτού του μηχανισμού;
Μόλις ο κίνδυνος γίνει αντιληπτός:
- Ο εγκέφαλος ενεργοποιεί το συμπαθητικό νευρικό σύστημα προκαλώντας έκκριση αδρεναλίνης και οδηγεί σε κινητοποιητική διέγερση.
- Με στόχο την ενεργοποίηση των μυών των χεριών (για πάλη) ή\και των ποδιών (για φυγή), αυξάνεται η παροχή οξυγόνου στο μυϊκό μας σύστημα, μέσω των εξής διεργασιών:
- Αύξηση του καρδιακού ρυθμού για την διοχέτευση μεγαλύτερης ποσότητας οξυγόνου στους μύες μέσω του αίματος – Ταχυκαρδία
- Επιτάχυνση του ρυθμού και της έντασης της αναπνοής (Μικρές και γρήγορες αναπνοές) – Δύσπνοια, Ζάλη, Πόνος στο στήθος
- Επιβράδυνση του πεπτικού συστήματος για την αξιοποίηση του αίματος στους μύες – Αίσθημα Ναυτίας.
- Μυϊκή Ένταση αφού το μυϊκό σύστημα βρίσκεται σε κατάσταση ετοιμότητας για φυγή ή πάλη. Στην περίπτωση που οι μύες δεν δραστηριοποιηθούν τελικά μπορεί να προκληθούν Μυϊκοί Σπασμοί, Τρέμουλο, Πόνος.
- Το αίμα κατευθύνεται από το δέρμα και τα δάκτυλα προς τους μεγαλύτερους μύες, προκειμένου να περιοριστεί η αιμορραγία σε περίπτωση τραυματισμού από την επικείμενη επίθεση – Αίσθημα «παγώματος» στα άκρα.
- Εφίδρωση ώστε το δέρμα να “γλιστράει” και να γίνει πιο δύσκολο στον επιτιθέμενο να πιάσει το θύμα. Η εφίδρωση βοηθάει επίσης το σώμα μας να μειώσει τη θερμοκρασία του κατά τη διάρκεια της “μάχης” αλλα και να ηρεμίσει.
- Διαστολή της κόρης των ματιών προκειμένου να διευρυνθεί το οπτικό πεδίο για την αναγνώριση των κινδύνων – Ευαισθησία στο φως, Διαταραχή στην όραση.
- Δυσκολία Συγκέντρωσης αφού οι σκέψεις του ατόμου επικεντρώνονται στην ανίχνευση της επικείμενης απειλής.
Η κοινωνία μας έχει εξελιχθεί με ταχύτατους ρυθμούς, ειδικότερα τα τελευταία χρόνια, και το σώμα μας δεν έχει προλάβει να προσαρμοστεί στους γρήγορους ρυθμούς και τις απαιτήσεις της σημερινής ζωής. Έτσι, πολλές φορές το σώμα μας αντιδρά με τον ίδιο τρόπο στους συναισθηματικούς κινδύνους που βιώνουμε όπως ακριβώς θα αντιδρούσε αν βλέπαμε μπροστά μας ένα λιοντάρι (ένα πραγματικό κίνδυνο που θα απειλούσε τη ζωή και την ύπαρξή μας).
Και το πρόβλημα δε βρίσκεται στο ίδιο το συναίσθημα αλλα στις σκέψεις που προηγούνται ή έπονται, καθώς και την ερμηνεία που δίνουμε σε αυτές. Στο τι δηλαδή σκεφτόμαστε – πιστεύουμε ότι είναι απειλητικό για εμάς και πόσο πολύ το πιστεύουμε. Ο κίνδυνος που βιώνουμε από τη σκέψη «Δε θα πάρω αύξηση ή Δε θα έχω την αποδοχή των γύρω μου» είναι διαφορετικός από το «Με κυνηγάει κάποιο άγριο ζώο». Η υπερεκτίμηση λοιπόν του κινδύνου / απειλής από τη θεωρητική σκέψη που κάνουμε στην πρώτη περίπτωση διαφέρει από την πραγματική απειλή της δεύτερης.
Αξίζει να αναφέρουμε σε αυτό το σημείο πως ένας μέσος άνθρωπος πραγματοποιεί περίπου 50.000 – 70.000 σκέψεις την ημέρα. Αρκετές από αυτές αφορούν καταστροφικά σενάρια για το μέλλον τα οποία προσπαθούμε να ελέγξουμε ή/και να προλάβουμε ώστε να μη συμβούν. Θεωρητικές σκέψεις για αόρατες απειλές που αφορούν τα συναισθήματά μας, τα όνειρά μας, τη θέση μας στην εργασία ή την κοινωνία, την εικόνα μας, την καταξίωση μας πάρα τη διασφάλιση της σωματικής μας ακεραιότητας, μας προκαλούν ένα συνεχόμενο άγχος το οποίο σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει και σε Κρίση Άγχους.
Μία κρίση άγχους μπορεί να είναι ήπια, μέτρια ή μεγάλη σε ένταση και διάρκεια. Η κρίση άγχους «δουλεύει» και «κτίζεται» στο πίσω μέρος του μυαλού μας κατά τη διάρκεια εκτέλεσης των καθημερινών μας δραστηριοτήτων και κορυφώνεται σιγά-σιγά. Τα συμπτώματα του άγχους έχουν μεγαλύτερη διάρκεια σε σχέση με αυτά της Κρίσης Πανικού που έρχονται απότομα και απροειδοποίητα, συνήθως είναι πιο έντονα και υποχωρούν μέσα σε λίγα λεπτά (συνήθως 10-20 λεπτά).
Οι άνθρωποι που βιώνουν κρίσεις άγχους είναι πιθανότερο να βιώσουν και Κρίση Πανικού κάποια στιγμή στη ζωή τους, αν και αυτό δεν είναι απαραίτητο.
Διαβάστε περισσότερα για τις Κρίσεις Πανικού
Αν νιώθεις πως το άγχος είναι το βασικό συστατικό της ζωής σου και δεν ξέρεις πως να το διαχειριστείς, τι να κάνεις με αυτό… έλα να ξετυλίξουμε μαζί αυτό το κουβάρι και να ανακαλύψουμε πως θα μπορούσες να ζεις μία πιο ουσιαστική και γεμάτη νόημα ζωή!
Πως μπορώ να βοηθηθώ από την Ψυχοθεραπεία και τη Συμβουλευτική ώστε να μειώσω το άγχος που νιώθω;
- Εκμάθηση τεχνικών διαχείρισης Άγχους και Κρίσεων
- Εκμάθηση τεχνικών διαχείρισης Συναισθημάτων και Σκέψεων
- Εκμάθηση τεχνικών Ενσυνειδητότητας (Mindfulness) και Διαλογισμού
- Αναγνώριση και Επίλυση Προβλημάτων και Δυσκολιών που εντείνουν το άγχος ή/και προκαλούν κρίσεις.